पश्चिम नवलपरासी । नारायणी नदीको सतह बढेसँगै पश्चिम नवलपरासीको सुस्ता फेरि बाढी र कटानको त्रासमा परेको छ। नदीको बहाव बस्तीको नजिकिँदै गएपछि स्थानीयवासी आफ्नै हातमा बोरा र बालुवा बोकेर गाउँ जोगाउने अभियानमा जुटेका छन्।
सुस्ता गाउँपालिका–५ को थारुटोलदेखि सीमावर्ती सिमलको रुख आसपाससम्म अहिले अस्थायी तटबन्ध बनाउने काम तीव्र पारिएको छ। स्थानीयसँगै नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका टोली पनि श्रमदानमा सहभागी भएका छन्।
नदीले बस्ती कटान गर्न नपाओस् भनेर बालुवा र माटो बोरामा भरिन्छ, त्यसलाई नाइलनको डोरीले बाँधिन्छ र नदी किनारमा तह मिलाएर राखिन्छ। ठूलो संरचना निर्माण गर्ने स्रोत र समय तत्काल उपलब्ध नभएपछि यही उपायमार्फत जोखिम टार्ने प्रयास भइरहेको हो।
सुस्ता बचाउ अभियानका प्रवक्ता रविन्द्र जैसवालका अनुसार स्थानीय र सुरक्षा निकायका टोलीले चौबीसै घण्टा काम गरिरहेका छन्। नदीको बहाव थप बढ्न सक्ने भएकाले बनाइएको संरचनालाई निरन्तर बलियो बनाउने तयारी गरिएको छ।
‘अहिले हामीसँग विकल्पभन्दा पनि गाउँ जोगाउने चुनौती ठूलो छ,’ जैसवालले भने, ‘स्थायी तटबन्ध नबन्दासम्म स्थानीयकै श्रम र उपलब्ध सामग्री प्रयोग गरेर तत्कालको जोखिम कम गर्ने प्रयास गरिरहेका छौँ।’
सुस्ताको समस्या भने यस वर्षको वर्षायामसँग मात्र सीमित छैन। नारायणीको कटान र डुबानले यहाँका बस्ती वर्षौंदेखि प्रभावित हुँदै आएका छन्। त्यसैले स्थानीयका लागि अहिलेको अस्थायी तटबन्ध तत्कालको सुरक्षा कवच मात्रै हो।
यसअघि स्थायी तटबन्ध निर्माणका लागि नारायणी सिँचाइ तथा जल उत्पन्न प्रकोप व्यवस्थापन आयोजना, भरतपुरले ठेक्का प्रक्रियामार्फत काम अघि बढाउने तयारी गरेको थियो। तर सीमावर्ती क्षेत्रसँग जोडिएको विषयमा भारतीय पक्षबाट अनुमति र समन्वयको प्रश्न उठेपछि काम अघि बढ्न नसकेको स्थानीयको भनाइ छ।
केही दिनअघि स्थानीयले बनाएको अस्थायी तटबन्ध भारतीय सीमा सुरक्षा बल (एसएसबी)ले भत्काएको आरोप सार्वजनिक भएपछि सुस्ताको तटबन्धसम्बन्धी विषय थप चर्चामा आएको थियो। त्यसपछि स्थानीय, प्रशासन र सम्बन्धित निकायबीच छलफल बढेपछि अहिले तत्कालका लागि अस्थायी संरक्षणको कामलाई निरन्तरता दिइएको हो।
जोखिम घटाउन नारायणी सिँचाइ तथा नेपाल गण्डक पश्चिम नहर सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालयले बोरा र नाइलनको डोरी उपलब्ध गराएको छ। बाँकी सामग्री स्थानीयले समेत जुटाइरहेका छन्।
स्थानीयको भनाइमा नारायणीको पानी बढ्दै जाँदा अस्थायी संरचनाले कति समय धान्छ भन्ने निश्चित छैन। त्यसैले हरेक वर्ष बाढी आउँदा बोरा बोक्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्न दीर्घकालीन र बलियो तटबन्ध निर्माण नै सुस्ताको मुख्य आवश्यकता भएको उनीहरू बताउँछन्।
सीमावर्ती क्षेत्रको प्रशासनिक तथा प्राविधिक जटिलता समाधान गर्दै नेपाल र भारतका सम्बन्धित निकायबीच आवश्यक समन्वय गरेर स्थायी तटबन्ध निर्माण अघि बढाउनुपर्ने स्थानीयको माग छ।
