काठमाडौँ: उपत्यकामा आइतबारदेखि दोस्रोपटक मेलम्चीको पानी आइपुगेको छ । यसअघि, २०७७ साल चैत १५ गतेदेखि मेलम्चीको पानी उपत्यकाको धारामा आइपुगेको थियो । तर, असार १ गते मेलम्चीमा आएको बाढीसँगै पानी वितरण रोकिएको थियो । त्यसको ठिक डेढ वर्षपछि खानेपानी मन्त्री उमाकान्त चौधरीले उद्घाटन गरेसँगै फेरि उपत्यकामा मेलम्चीको पानी आइपुगेको हो ।
उद्घाटन भएसँगै आइतबारदेखि उपत्यकामा मेलम्चीको पानी वितरण सुरु भएको काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेडले जनाएको छ । मेलम्चीबाट आइतबार पहिलो दिन ५ करोड लिटर मात्रै पानी उपत्यका आइपुगेको छ । यो पानीलाई अनामनगर, बानेश्वर र खुमलटारबाट समान १÷१ करोड लिटरका दरले वितरण गरियो ।
यस्तै महाङ्काल चौर (चावहिल)बाट २ करोड लिटर पानी वितरण गरिएको प्राधिकरणका प्रवक्ता प्रकाशकुमार राईले बताए । मेलम्चीबाट आइतबार ५ करोड लिटरमात्रै पानी आयो । सोमबारदेखि साढे ८ करोड लिटर पानी आउँछ| प्रवक्ता राईले भने, वैशाख १५ गतेदेखि १२ करोड लिटर र १७ गतेदेखि १७ करोड लिटर पानी आउँछ ।
मेलम्ची आयोजनाबाट पूर्णक्षमतामा (१७ करोड लिटर) पानी आउन थालेपछि काठमाडौँ उपत्यकामा सहजरूपमा पानी वितरण प्रक्रिया सुरु गर्ने प्राधिकरणको भनाइ छ । यसअघि, गत वर्ष उपत्यकाका ९ स्थानबाट पानी वितरण भएको थियो । गत वर्ष महाङ्काल चौरका दुई स्थान (नयाँ र पुरानो ट्यांकी), खुमलटार, अनामनगर, मिनभवन, कीर्तिपुर, बाँसबारी, बालाजु र बोडेबाट पानी वितरण गरिएको थियो । यसपटक मेलम्चीको पानी कटुञ्जेबाट समेत उपत्यकावासीलाई वितरण गरिँदै छ । कटुञ्जे थपिएपछि उपत्यकाका १० स्थानबाट पानी वितरण गर्ने तयारीमा प्राधिकरण छ ।
‘मेलम्चीको पानी परीक्षणकै क्रममा हामीलाई प्राप्त भएको हो, प्रवक्ता राईले भने,अब १७ गतेसम्ममा दैनिक १७ करोड लिटर नै पानी आउँछ । त्यसपछि उपत्यकाको खानेपानी वितरण सहज हुने अपेक्षा प्राधिकरणले गरेको उनले जनाए । हाल उपत्यकामा १ लाख ७५ हजार घरधुरीलाई खानेपानी पु¥याउनुपर्ने आकलन प्राधिकरणले गरेको छ । ती घरमा बहालमा बसेका लाखौं नागरिकलाई समेत समेट्नुपर्ने हुन्छ ।
मेलम्चीको पानी उपत्यका नआइपुग्दा प्राधिकरणले विभिन्न स्रोतबाट दैनिक १० करोड लिटर पानी संकलन तथा वितरण गर्दै आइरहेको थियो । दैनिक ४३ करोड लिटरभन्दा धेरै पानीको माग रहेको उपत्यकामा जम्मा १० करोड लिटर पानी वितरण गर्नु भनेको मागको तुलनामा निकै कम हो । सोही कारण, प्राधिकरणले उपत्यकाका हरेक क्षेत्रमा कम्तीमा ८ दिन बिराउँदै पानी वितरण गरिरहेको थियो ।
मागभन्दा धेरै न्यून पानी संकलन तथा वितरण गर्दा प्रत्येक क्षेत्रमा कम्तीमा ८ दिनको ग्याप हुन्थ्यो प्रवक्ता राई भन्छन् कुनै क्षेत्रमा पानी वितरण गर्ने समयमा पानीको लाइन बिग्रेमा १६ देखि २२ दिनसम्म पानी वितरण हुँदैनथ्यो ।
प्राधिकरणले सुन्दरीजल, दक्षिणकाली, विष्णुमति, बोडे, भण्डारे, शेषनारायण लगायतका मुहानबाट उक्त पानी संकलत तथा वितरण गर्दै आइरहेको थियो । यसबाहेक, जमिनमुनिको पानीसमेत संकलन गरेर वितरण हुँदै आएको थियो । बर्खायाममा उपत्यका आसपासकै स्रोतबाट १७ करोड लिटरसम्म पानी संकलन हुनेमा सुक्खायाममा घटेर १० करोड लिटर हाराहारी पानी संकलन हुने गरेको छ ।
मेलम्चीको १७ करोड लिटर पानी वितरण प्रणालीमा जोडिएपछि प्राधिकरणसँग दैनिक २७ करोड लिटर वितरणयोग्य पानी हुनेछ । यसबाट, उपत्यकावासीमा खानेपानी वितरण गर्न सहज हुने प्राधिकरणले जनाएको छ । यद्यपि, बर्खायाममा मेलम्चीबाट पानी आउन रोकिएसँगै वितरणमा फेरि उस्तै समस्या हुनेमा प्राधिकरण चिन्तित छ । मेलम्ची आयोजनाका प्रवक्ता राजेन्द्र पन्तीले परीक्षणका क्रममा रहेकाले आइतबार ५ करोड लिटरमात्रै पानी उपत्यका आइपुगेको बताए । उनले सुरूमा पानी ल्याउँदा चनाखो रहनुपर्ने भएकाले थोरै पानी आएको रातोपाटीलाई जानकारी दिए ।
सुक्खायाममा पानी आए पनि बर्खायाममा पानी ल्याउन सकिँदैन,उनले भने,सुरूमा थोरै धमिलो पानी पस्यो भने पनि पुरै सुरूङ सफा गर्नुपर्छ । सुरूमा धमिलो पानी नपसोस् भनेर बर्खायाममा पुरै सुरूङ बन्द गरेर पानी ल्याउनै बन्द गरिने आयोजनाको भनाइ छ । मेलम्चीको सुरूमा धमिलो पानी पसेमा सुरूङमा बालुवा र गेगरान आउने भएकाले त्यसबाट जोगाउने बन्द गरिने बताइएको छ । यस्तै, अहिलेको स्थायी संरचना नभएकाले पनि सुरूङ बन्द गरेर पानी ल्याउन रोक्नुपर्ने बाध्यता रहेको जनाइएको छ ।
यद्यपि, एसियाली विकास बैंकले बनाएको अध्ययन प्रतिवेदन हाल खानेपानी मन्त्रालयमा रहेको र सो प्रतिवेदनले मेलम्ची आयोजनालाई बाढीको समयमा जोगाउन भूमिका खेल्ने प्रवक्ता पन्तीले बताए । उक्त प्रतिवेदनअनुसार नै मन्त्रालयले योजना बनाइरहेको र सोहीअनुसार काम अघि बढ्ने उनको भनाइ छ । तर मेलम्चीको मुहानमा स्थायी संरचना बनाउन कम्तीमा पनि ३ वर्ष लाग्ने उनले बताए ।
मेलम्चीको भौगर्भिक स्थिति नियालेर त्यसअनुसारको संरचना बनाउन ३ वर्ष लाग्छ,’ उनले भने, ‘त्यतिबेलासम्म सुरूङ बचाउन पनि बर्खायाममा बन्द गर्नुपर्छ ।
मेलम्ची सुरूङको पूर्ण क्षमता ५१ करोड लिटर पानी ल्याउन सकिने भए पनि हाल १७ करोड लिटरमात्रै ल्याइन्छ । उक्त सुरूङमा याङ्ग्री र लार्के खोलाको पानी जोडेपछि मात्रै पूर्ण क्षमतामा काठमाडौंमा पानी आउने बताइएको छ । मेलम्चीबाट मात्रै सबै क्षमताअनुसार पानी ल्याउन मिल्दैन ।
