काठमाडौँ । गत जेठ १७ गतेदेखि प्रधानमन्त्रि पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको भारत भ्रमण तय भएको थियो । उक्त भ्रमणको पुर्व सन्ध्यामा भारतले अखण्ड भारतको नक्सा सार्वजनिक गर्यो जसमा नेपालको लुम्विनि र कपिलवस्तु समावेश गरिएको थियो । उक्त नक्सामा सम्पुर्ण नेपालि जनताले विरोध पनि गरे । प्रधानमन्त्रि भारत भ्रमण गए उनलाई मुख्यमन्त्रिले विचबाटोमा बनाएको स्टेजमा भव्य स्वागत पनि गरे । प्रधानमन्त्रिको भारत भ्रमण ४ दिनको रह्यो यस विचमा नक्साको विषयमा निकै आलोचना भएको थियो । प्रधानमन्त्रि स्वदेश फर्किएपछि नक्साको विषय सांस्कृतिक रहेको र यस विषयमा चिन्ता नगर्न सबैलाई आग्रह गरे । खुलेरै भन्दा प्रचण्डले भारतकै बचाउ गरे भारतकै गुणगान गाए । यता नक्साको विषयले उग्रै रुप लिन थालिसक्यो ।
काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाहले भारत विरुद्द साहसिक निर्णय लिँदै आफ्नो कार्यकक्षमा ग्रेटर नेपालको नक्सा राख्न निर्देशन दिएका छन् । भारतले आफ्नो नयाँ संसद भवनमा नेपालका भू-भागसमेत समावेश गरेर ‘अखण्ड भारत’ को नक्सा राखेपछि शाहले त्यसलाई काउन्टर दिएका हुन् । महानगर स्रोतकाअनुसार मेयरको कार्यकक्षमा बिहीबार आज नयाँ नक्सा राखिएको हो । शाह भने अहिले पत्नीको उपचारका लागि भारतको बैंगलौरमा रहेका छन् । उनले भारत जानुअघि यो नक्सा राख्न निर्देशन दिएका थिए । फर्किएलगत्तै नयाँ नक्साको पृष्ठभूमिमा तस्वीर खिचाएर सार्वजनिक गर्ने उनको योजना रहेको बुझिएको छ ।
के हो ग्रेटर नेपालको नक्सा ? आउनुस यसबारे थोरै चर्चा गरौँ
कुनै समय नेपालको भूभाग पूर्वमा टिस्टादेखि पश्चिममा सतलजसम्म फैलिएको थियो । तर, अंग्रेजसँगको युद्धपछि नेपालले आफ्नो ठूलो हिस्सा जमिन गुमाउन पुग्यो । सन् १८१६ को मार्च ४ मा नेपाल र इष्ट इन्डिया कम्पनीबीच सुगौली सन्धी भएको थियो, जसले नेपालको भूभाग मेची-महाकालीमा खुम्च्याइदिएको छ । भारतबाट अंग्रेज फिर्ता भएपछि नेपालले पनि आफ्नो गुमेको भूमी स्वतः फिर्ता पाउनुपर्ने थियो । तर, तत्कालीन समयमा नेपालले बलियो पहल गर्न नसक्दा मेचीदेखि टिस्टा र महाकालीदेखि सतलजसम्मका भूभाग भारतमै स्थायीरूपमा गाभिन पुगे । भारतले ती जमिन नेपाललाई फिर्ता गर्नुपर्ने आवाज अहिले पनि उठ्ने गरेको छ । भारतले ‘अखण्ड भारत’ को नक्सा राखेसँगै नेपालमा ग्रेटर नेपालको नक्सा चर्चामा आइरहेको छ । युवा पुस्ताले पनि यसबारेमा चासो दिइरहेका छन् । पूर्वटिस्टादेखि पश्चिम काँगडासम्म समेटेर बनाइएको नक्सा नै ग्रेटर नेपालको नक्सा हो ।
यस विषयमा नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गगन थापाले नेपालले पनि ‘ग्रेटर नेपाल’ को नक्सा निकाल्न सक्ने बताएका छन् । भारतको नयाँ संसद भवनमा नेपाली भूमिसहितको ‘अखण्ड भारत’ को नक्सा राखेपछिको विषयले माहौल तताइरहेका बेला थापाले उक्त सम्भावना देखाएका हुन् । विराटनगर विमानस्थलमा बिहीबार पत्रकारसँग कुराकानी गर्दै महामन्त्री थापाले लिम्पियाधुरा, लिपुलेक नेपालकै भूमि भएको भन्दै यसमा अधिकार रहेको बताए । उनले भने, ‘नेपालको हक अधिकार कसैले खोसेर लैजान सक्दैन, लान दिइँदैन ।’ ‘यदि कुनै अर्को देशले सांस्कृतिक नक्सा बनाएर अघि बढाउँदा, नेपालले पनि ग्रेटर नेपालको नक्सा बनाउने, यसबारे चिन्तन गर्ने, सोच राख्ने हक राख्छ । नेपालले हक र परिकल्पना प्रयोग गर्दै गर्दा भारतले चिन्ता गर्नु हुँदैन । भारतले सहजतापूर्वक ग्रहण गर्नुपर्छ ।’
ग्रेटर नेपालको नक्साबारे आवाज मात्रै उठ्छ मेयर बालेनले जस्तो कसैले आँट गर्न सक्दैन । उता नक्सामा समेटिएको बङ्गला देशले भारतसँग स्पष्टिकरण माग्ने भएको छ । यता नेपालको भुभाग पनि समेटेर भारतले नयाँ संसदक भित्तामा चित्र बनाउँदा समेत नेपाल सरकारले उल्टै भारतकै बचाउ गरेको द्खिन्छ । बडो शानका साथ प्रचण्ले मैले कुरा राँखे भनेका छन् । जनताले आप्नो जमिन मेरो हो भन्न पनि सरकारले खुट्टा कमाएक देख्दा भित्र भुत्रै देशै बेचेर खाने रणनिति लिएका छन् कि भन्ने प्रश्न समेत गर्दै आएका छन् । सामाजिक सञ्जालदेखि चियापसलसम्म अहिले नक्साक विषयको चर्चा भईरहेको छ ।
